Waar ligt de verantwoordelijkheid voor een VPPA, bij duurzaamheid of financiën?
“We zien dat een VPPA vaak wordt geïnitieerd vanuit de duurzaamheidsstrategie”, vertelt Van Rozalaar. “Vanuit daar neemt procurement de leiding in de onderhandelingen, en betrekt daarbij idealiter ook juridische en financiële zaken, belasting, boekhouding en treasury. Geen twee VPPA´s zijn hetzelfde. De financiële consequenties en verantwoordelijkheden zijn dan ook afhankelijk van het afgesloten contract.”
Het hostcontract gaat over de aankoop van een niet-financieel item: de GvO’s (de duurzame energiecertificaten, ofwel Garanties van Oorsprong). Wanneer deze GvO’s eenvoudig zijn om te zetten in contanten, of als het hostcontract op andere wijze netto af te rekenen is, moet worden geëvalueerd of het contract in aanmerking komt voor de ‘voor eigen gebruik’-vrijstelling in IFRS 9. Als het hostcontract niet als derivaat wordt verwerkt, dan moet je bepalen of er sprake is van embedded derivaten die afgesplitst moeten worden. “De complexiteit van waardering en de toepassing van hedge accounting voor VPPA's is een wereld op zich, maar vereist wel goede afstemming met andere afdelingen”, aldus Van Rozelaar.
Ze benadrukt dat een VPPA geen statisch product is, maar een doorlopend proces. “Vanaf het moment dat de overeenkomst is getekend, zullen de markt, de verwachtingen en waardering blijven veranderen. Je moet het waarderingsmodel en de aannames achter het contract voortdurend blijven evalueren. Ook het speelveld verschuift: duurzaamheidsdata die voorheen voor waar werden aangenomen, worden nu net zo streng onder de loep genomen als financiële data.”
Welke rol speelt (veranderende) Europese regelgeving bij die complexiteit?
“De International Accounting Standards Board (IASB) erkent de moeilijkheden bij het verwerken van VPPA’s volgens de huidige regels. Die vereisen in het algemeen dat de transactie die wordt afgedekt met een kasstroomhedge 'zeer waarschijnlijk' zal plaatsvinden en de regels schrijven daarom een aangewezen vast volume voor. De IASB heeft die vereisten gewijzigd, waardoor het makkelijker wordt om een contract voor hernieuwbare elektriciteit te gebruiken als hedge-instrument met betrekking tot voorspelde aan- of verkopen van elektriciteit. Dat geeft uiteindelijk meer flexibiliteit, bijvoorbeeld bij het aanwijzen van variabele volumes of betere aansluiting bij risicomanagementstrategieën.”
Wat zijn de belangrijkste vraagstukken voor de personen binnen een bedrijf die toezicht houden op de financiële huishouding van een organisatie, de zogeheten controllers?
De belangrijkste VPPA-risico's hebben betrekking op langdurige prijsblootstelling en prijsverschillen. Dat betekent ook risico´s door de complexiteit van verslaggeving en administratieve verwerking die daaruit volgt, met name rondom hedge accounting en fair value-waardering. Van Rozelaar: “Controllers hebben veel op hun bordje, dus het is niet meer dan redelijk om hen vroeg in de onderhandelingen te betrekken bij de risicobeoordeling. Dan begrijpen ze wat eraan komt en hoe dit aansluit bij de bredere KPI´s, management- en financiële rapportages en verwachtingen van stakeholders. Als de organisatie bijvoorbeeld hedge accounting voor ogen heeft dat in de praktijk veel lastiger blijkt dan gedacht, dan raakt dat de winst-en-verliesrekening. Controllers spelen een belangrijke rol bij het managen van die verwachtingen.”
Kunnen deze controllers verantwoordelijk worden gehouden voor de werkelijk groene waarde van het contract?
“Controllers worden steeds vaker verantwoordelijk gehouden voor de integriteit van hoe die waarde wordt gerapporteerd”, ziet Van Rozelaar. “Juist daarom is betrokkenheid vanaf het begin essentieel. Tegen de tijd dat een VPPA is getekend, moeten controllers het contract, het waarderingsmodel en de datastromen achter de groene claim al doorgronden. En net zoals een VPPA niet statisch is, geldt dat ook voor de rol van de controller. Onderliggende modellen, data-infrastructuur en rapportagestandaarden blijven zich ontwikkelen. De controller moet daarom doorlopend betrokken blijven."
Welke lessen zijn er geleerd met de verslaggeving rond een VPPA?
“Generieke lessen zijn moeilijk te trekken, omdat de aard van het contract bepaalt hoe het in de jaarrekening moet worden verwerkt. De belangrijke les is dat waardering geen eenmalige exercitie is: de modellen achter een VPPA moeten gedurende de hele looptijd van het contract worden herzien en bijgewerkt, omdat markten, forward curves en aannames blijven evolueren.” In algemene zin is gebleken dat het noodzakelijk is om een werkgroep in het leven te roepen vanuit de verschillende expertises. Cross-functionele samenwerking is essentieel. “Hoewel duurzaamheid de primaire drijfveer is, kan de impact op de winst-en-verliesrekening de doodsteek zijn voor de business case van een VPPA," aldus Van Rozelaar.
