Het stappenplan is het resultaat van een in 2008 opgestart initiatief van de vakcentrale FNV, FNV Bondgenoten, AbvaKabo FNV, FNV Bouw en Algemene Onderwijs Bond. De bonden willen de participatie van etnische minderheden in de medezeggenschap een flinke duw in de rug te geven. ‘Het personeelsbestand is in steeds meer sectoren door de jaren heen kleurrijker en internationaler geworden, met allochtone werknemers, werknemers uit nieuwe EU-landen en inburgeraars’, zegt Lorette Anders, beleidsmedewerker bij de vakcentrale FNV.
Maar in de samenstelling van de or of andere overleg- en medezeggenschapsverhoudingen is deze diversiteit vaak niet terug te vinden. Blanke mannen en vrouwen voeren in de or nog steeds de boventoon.

Het stappenplan voedt vakbondsbestuurders, kaderleden en zittende or-leden met adviezen om werknemers van niet-Nederlandse komaf, maar ook vrouwen en jongeren, te interesseren voor een plek in de or. De bedoeling is dat de vakbondsbestuurders zich in eerste aanleg concentreren op bedrijven en instellingen in hun branches met een sterke organisatiegraad, maar waar allochtonen in de or nog weinig of niet vertegenwoordigd zijn. Naast de checklist wil de FNV flankerend beleid ontwikkelen. Bestuurders worden getraind in het herkennen en bestrijden van vooroordelen en stereotypen die voor diversiteit in de medezeggenschap belemmerend zijn. En gerichte scholingen moeten ervoor zorgen dat allochtone or-leden opgewassen zijn tegen een lastige startpositie in de medezeggenschap.

‘Het gericht werven van medewerkers van allochtone afkomst voor medezeggenschapsfuncties, met eventueel extra begeleiding in deze nieuwe rol, daar ben ik wel voorstander van’, zegt Ndo Ntoane, Zuid-Afrikaanse van geboorte en manager diversiteit bij de Nederlandse Spoorwegen. De NS bepaalde in 2005 dat diversiteitsbeleid onderdeel van de strategie moest zijn. De medezeggenschap bij NS is betrokken geweest bij de ontwikkeling van het diversiteitsbeleid.

Ook bij de Dienst Werk en Inkomen (DWI) in Amsterdam staat diversiteitsbeleid al sinds een aantal jaren op de rails. Lloyd Wirht, geboren in Suriname en werkzaam als sociaal rechercheur bij DWI, is lid van de or en voorzitter van de bedrijfsledengroep van AbvaKabo FNV. Wirht: ‘Bijna de helft van het personeel bij DWI is allochtoon. Deze mix aan culturen is het resultaat van een actief beleid. Daar is indertijd bij DWI speciaal een werkgroep voor opgericht. Voor deze aanpak heeft DWI als gemeentelijke dienst ook de Diversiteitsprijs ontvangen. Lloyd Wirht is bezig aan zijn derde periode in de medezeggenschap en heeft er nog steeds zin in. Ook twee Antilliaanse collega’s, een Iraanse en een Marokkaanse collega maken deel uit van de or.

Beleidsmedewerker medezeggenschap Hans Hubregtse van FNV Bondgenoten verwacht dat allochtone collega’s sneller een plaats kunnen veroveren binnen de or en de ledengroepen door vanuit belangen van werknemers te denken. ‘Aan de andere kant zie ik ook dat veel allochtonen geen voltijdbaan hebben, maar een uitzendbaan, of een ander beperkt arbeidscontract. Dat maakt or-werk weinig aantrekkelijk. Misschien is een snuffelstage in de or wel een middel om allochtone werknemers te laten ruiken aan de medezeggenschap. Een allochtone werknemer zou ook als contactpersoon voor de or op de werkvloer kunnen fungeren. Or-werk brengt onvermijdelijk toch een bepaalde bureaucratie met zich mee. Dat kan vermoeiend werken op een groep werknemers die niet gewend is om voor de troepen uit te lopen.’